Koncentracja władzy ekonomicznej w kapitalizmie początku XXI wieku

W trzeciej dekadzie XXI w. świat jest na rozdrożu. Na wspomnienie słynnego eseju Fukuyamy1 Koniec historii? z 1989 r. możemy się dziś tylko uśmiechnąć. Wbrew sugestii amerykańskiego politologa, historia nie tylko nie zatrzymała swego biegu, ale nawet radykalnie przyspieszyła. Wszystko to nadaje i funduje nowy kształt współczesnemu kapitalizmowi zarówno w wymiarze instytucjonalnym, jak i w relacjach społecznych. Niniejsze opracowanie jest próbą pokazania, na czym polega ten nowy ład w kapitalizmie początków XXI w., jakie nowe reguły gry zostały wmontowane do systemu, a przede wszystkim, gdzie tkwią dziś główne ośrodki globalnej władzy ekonomicznej. Ważne jest, by zbadać, jaka jest siła tych nowych centrów władzy, jak to wszystko działa i jak ewoluowało w kilku ostatnich dekadach. Autorzy opracowania stoją na stanowisku, że kluczem do zrozumienia kierunków ewolucji światowego systemu ekonomicznego jest rewolucja technologiczna, której jesteśmy świadkami. Zmiana technologiczna to przede wszystkim nowe technologie informatyczne prowadzące do ogromnej obniżki kosztów informacji. Równolegle, choć zapewne bardziej stopniowo i ewolucyjnie, spadają koszty transportu. Symbolem tej pierwszej zmiany jest wynalazek komputera, tej drugiej – wprowadzenie kontenera do usług transportowych. Łącznie, te szoki technologiczne uruchomiły dwa fundamentalne procesy ekonomiczne: globalizację i finansowy jej wykwit – finansjalizację gospodarki. W rezultacie kapitalizm rozlewa się dziś na cały świat. Chodzi tu o cztery równoległe procesy. Po pierwsze, mamy do czynienia z death of distance, czyli skurczeniem się przestrzeni, geograficznym zbliżeniem między podmiotami jako skutkiem malejących kosztów transportu ludzi i towarów. Po drugie, chodzi o zbliżenie instytucjonalne, world is flat, czyli o proces homogenizacji reguł gry, upodabniania się rozwiązań instytucjonalnych na całym świecie. Po trzecie, o globalizację „w głąb”, czyli wkroczenie kapitału w sferę czasu wolnego i konsumpcji, i konwersji tych ostatnich w czynniki produkcji. Po czwarte, jednym z przejawów globalizacji jest historyczna porażka systemu gospodarki centralnie planowanej (tzw. upadek komunizmu), krach ekonomiczny tego systemu. W tym sensie, począwszy co najmniej