Opis
Sezonowość umieralności. Analiza statystyczna dla Polski i wybranych krajów Europy
Sezonowe wahania liczby zgonów są zjawiskiem od dawna opisywanym w literaturze demograficznej i epidemiologicznej, lecz wciąż nie w pełni zrozumianym w całej swojej złożoności. To zjawisko nie jest jedynie akademicką ciekawostką – jego konsekwencje mają bezpośredni wpływ na zdrowie publiczne, politykę społeczną, funkcjonowanie systemów ochrony zdrowia i gospodarkę. W Europie sezonowe nadwyżki zgonów, szczególnie wśród osób starszych, szacowane są na setki tysięcy rocznie, a ich skala i zmienność różnią się w zależności od kraju, warunków klimatycznych, struktury demograficznej oraz uwarunkowań społeczno-gospodarczych. Współczesne wyzwania sprawiają, że problem ten staje się coraz bardziej aktualny. Starzenie się populacji, postępujące zmiany klimatyczne, coraz częstsze fale upałów i pojawiające się zagrożenia epidemiczne powodują, że analiza sezonowości umieralności jest kluczowa z perspektywy nie tylko naukowej, lecz także praktycznej. Wiedza o przebiegu i dynamice wahań sezonowych pozwala lepiej przygotować systemy ochrony zdrowia na okresowe przeciążenia, planować działania profilaktyczne i ratunkowe oraz minimalizować społeczne i ekonomiczne skutki tych zjawisk. W Państwa ręce trafia monografia zatytułowana Sezonowość umieralności. Analiza statystyczna dla Polski i wybranych krajów Europy autorstwa Barbary Cieślik, Ewy M. Syczewskiej i Wiktorii Wróblewskiej, która stanowi wyjątkowo udaną próbę połączenia perspektywy demograficznej z nowoczesnymi metodami ekonometrycznymi i statystycznymi. Dzięki ścisłej współpracy osób z różnych jednostek Kolegium Analiz Ekonomicznych (KAE) Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie: Instytutu Rozwoju Gospodarczego, Instytutu Ekonometrii oraz Instytutu Statystyki i Demografii, udało się zastosować zaawansowane narzędzia analizy szeregów czasowych, w tym metodę TRAMO/SEATS, pozwalającą na identyfikację zarówno amplitudy wahań sezonowych, jak i ich potencjalnej ewolucji oraz przesunięć w czasie. Takie interdyscyplinarne podejście umożliwiło pogłębioną analizę długich szeregów danych demograficznych dla Polski i wybranych krajów europejskich oraz krytyczne spojrzenie na dotychczasowe podejścia stosowane w badaniach nad sezonowością umieralności i ocenę ich przydatności w kontekście nowych wyzwań społecznych i zdrowotnych. Jak piszą Autorki, „zasadniczym celem (…) pracy jest analiza sezonowych nadwyżek zgonów mieszkańców Polski i wybranych krajów europejskich oraz ocena zachodzących zmian i różnic występujących w sezonowych wahaniach liczby zgonów w poszczególnych populacjach na początku XXI w.”. Ich intencją było również zweryfikowanie użyteczności narzędzia TRAMO/SEATS. Jest ono rutynowo wykorzystywane do oczyszczenia szeregu czasowego z sezonowości. W tym przypadku zostało z powodzeniem zastosowane do wyodrębnienia zmiennej reprezentującej wahania sezonowe, która została następnie poddana dalszej pogłębionej analizie statystycznej i merytorycznej. Autorki dokonały wyboru określonych metod statystycznych spośród całej ich gamy w celu pogłębionego rozpoznania sezonowych wzrostów umieralności w Europie, w tym w Polsce. Do zapoznania się z niniejszą pozycją wydawniczą zachęcają także dwie recenzje wydawnicze. Dr hab. Joanna Krupowicz, prof. UEW, podkreśla, że monografia wypełnia ważną lukę badawczą, łącząc rzetelny przegląd literatury z zastosowaniem zarówno klasycznych miar, jak i zaawansowanych metod dekompozycji do danych europejskich, w rezultacie pokazując ewolucję i stabilność wzorców sezonowości. Monografia zasługuje na szerokie upowszechnienie ze względu na wysoką wartość poznawczą i praktyczną dla naukowców i decydentów. Podobnego zdania jest dr hab. inż. Katarzyna Ostasiewicz, prof. UE we Wrocławiu, wskazuje bowiem, że monografia łączy przegląd szerokiego wachlarza metod statystycznych (od opisowych po testy i narzędzia oparte na analizie spektralnej) z ich zastosowaniem do rzeczywistych danych demograficznych. Cenną wartością pracy jest krytyczne porównanie wyników uzyskanych różnymi metodami oraz wskazanie ich mocnych i słabszych stron. Ponadto książka – ze względu na wysoki poziom merytoryczny – oprócz waloru naukowego ma też walor edukacyjny, przydatny dla początkujących i doświadczonych badaczy. Z kolei dr hab. Paweł Strzelecki, prof. SGH, w recenzji wewnętrznej zwraca uwagę na to, że dużą zaletą tej publikacji jest możliwość wykrywania nietypowych zjawisk w danych demograficznych o wysokiej częstotliwości, co może wspierać szybkie reagowanie na zagrożenia zdrowotne i środowiskowe. Podkreśla również, że monografia wypełnia istotną lukę badawczą. Recenzenci doceniają szeroki przegląd literatury, krytyczne porównanie różnych metod, wysoką jakość analizy danych oraz walory edukacyjne i praktyczne książki, ważne w kontekście polityki zdrowotnej i wyzwań społeczno-demograficznych. Zgodnie doceniają jej wartość naukową, metodologiczną i aplikacyjną. Oddajemy w Państwa ręce tę cenną pozycję wydawniczą, mając nadzieję, że będzie wartościowym źródłem wiedzy zarówno dla badaczy procesów demograficznych, jak i dla praktyków oraz decydentów odpowiedzialnych za politykę zdrowotną i planowanie działań interwencyjnych. Wierzymy, że interdyscyplinarne podejście i wykorzystanie nowoczesnych metod analizy danych przyczynią się do lepszego zrozumienia mechanizmów sezonowości umieralności i staną się impulsem do dalszych badań nad tym ważnym problemem.
